'Er is altijd een reden voor agressie'

Instellingen in de langdurige zorg hebben soms te maken met cliënten met agressief gedrag en complexe problematiek. Hoe zorg je dan voor een goede kwaliteit van leven zonder dat medewerkers risico lopen? Dat kwam aan bod bij de RegioSessie ‘Omgaan met agressie’ in De Bilt op 13 mei. 48 zorgprofessionals uit voornamelijk de GHZ, GGZ en VVT waren aanwezig tijdens de ochtend die inhoudelijk gevuld werd door het Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE).

Wat doet de cliënt met de hulpverlener en andersom?
Teamleider Minie de Vries en ervaringsdeskundige Janneke openen de sessie. Minie: “Agressie gaat over actie en reactie. Wat doet de cliënt met de hulpverlener en andersom? Waar wij achter kwamen: het gaat om het gevoel er te mogen zijn.”

Minie en Janneke leggen uit dat echt contact houden met de ander van groot belang is om elkaar te begrijpen. “Door een eerste reactie niet te herkennen gaat het mis. Je wordt niet begrepen. Wat is jouw eerste reactie bij agressief gedrag van een cliënt? Het is goed om samen met je team uit te zoeken wat een individuele cliënt met jou doet, hoe jij reageert en wat dat weer met de cliënt doet.”

“Wij moesten veranderen, niet de cliënt”
René van Dooren werkt bij GHZ-instelling Lunetzorg. De instelling schakelt het CCE in voor een frisse blik op de vastgelopen situatie van een individuele cliënt met ernstig probleemgedrag. Het CCE heeft de cliënt geobserveerd, contact gehad met de begeleiders en het dossier bestudeerd. René: “Eerlijk gezegd twijfelden we vooraf. Er moest iets gebeuren, maar we wisten niet zeker of het CCE dat kon brengen. De lijn die het CCE schetste stond haaks op wat wij altijd dachten. Wij moesten veranderen, niet de cliënt. Hij zal altijd dit gedrag blijven vertonen, hoe wij ermee omgaan maakt het verschil. Uiteindelijk bleek het CCE de partij die we nodig hadden. Ze keken blanco en inspireerden en motiveerden ons, de begeleiders. We zetten niet meer het probleemgedrag centraal, maar de begeleidingsstijl.”

Marca de Bruin, die als casemanager vanuit het CCE betrokken was bij deze case legt de aanpak van het CCE uit: “We hebben op dezelfde manier naar de begeleiders en de cliënt gekeken. Wat laten ze zien? Wat betekent dat? En wat moeten we daaraan doen?

Samen aan de slag
Na een korte pauze gaan de 48 aanwezige zorgmedewerkers in drie groepen onder leiding van coördinatoren van het CCE in gesprek over eigen cases uit de praktijk. Coördinator Anouschka Jansen  over de inhoud van de workshop: “In iedere case moeten we weten waar de agressie vandaan komt. Wat is de oorzaak?” De zorgprofessionals in deze workshop maken gebruik van elkaars ervaring en de kennis uit andere branches om naar dat antwoord op zoek te gaan.

Anouschka legt uit dat het altijd zoeken blijft naar de vraag achter de vraag en de werkelijke betekenis van de uitspraak. “De cliënt zegt dit, maar bedoelt eigenlijk iets anders en wil vooral dat jij contact maakt met hem. Gehoord worden, gezien worden, maar dat is in zijn situatie lastig.” Een jeugdzorgmedewerker herkent dat gedrag. “Jongens bij ons willen checken wie de baas is. Kan hij de baas zijn, of ben jij dat? We hebben jarenlang de baas gespeeld. Moeilijk doen? De separeer in. Maar daar hebben we genoeg van. We willen niet op die manier de baas zijn. Dan krijg je een soort machtsstrijd. Want uiteindelijk willen die jongens zich gewoon veilig voelen.”