Kijken naar de context rondom agressie

Instellingen in de langdurige zorg hebben soms te maken met cliënten met agressief gedrag en complexe problematiek. Maar hoe zorg je in dit soort gevallen voor een goede kwaliteit van leven zonder dat de medewerkers risico lopen? Tijdens de RegioSessie ‘Omgaan met agressie’ op 15 mei in Eindhoven maken 51 zorgprofessionals kennis met de aanpak van het Centrum voor Consultatie en Expertise. Mariet Beurskens, regiodirecteur CCE, vat het samen: “Door goed te kijken naar de cliënt en de medewerkers binnen de context van de omgeving, kun je een uitzichtloze situatie voorkomen.”

Omdat je me niet kent, kun je niet weten dat…
Teamleider Minie de Vries en ervaringsdeskundige Janneke geven een unieke inkijk in het verschil van beleving door medewerker en cliënt. Met de eigen ervaringen laten zij goed inzien waar hun eigen agressie vandaan komt en welke actie tot welke reactie leidt.

Uit de voorbeelden blijkt dat er veel onbegrip ontstaat door jezelf af te sluiten voor de ander en je oordeel al klaar te hebben. Minie: “We denken dat we zien wat we zien en we zien niet wat erachter zit. Een voor de hand liggende aanpak die toch snel vergeten wordt is om aan de cliënt zelf te vragen hoe hij wil dat er met hem omgegaan wordt.” Janneke: “Dat geeft het gevoel er te mogen zijn. Agressie is vaak actie en reactie, er is altijd een reden voor het gedrag dat je vertoont.”

Duizenden afspraken
Monique Wigger is begeleider wonen bij GHZ-instelling Lunet zorg en schakelde de expertise van het CCE in toen één van haar cliënten in een uitzichtloze situatie raakte. “Vanaf het moment dat deze cliënt bij Lunet zorg kwam hebben we gezocht naar een goede aanpak om met hem om te gaan. Maar niets hielp.” Het personeel was bang voor hem en de cliënt had ook angsten wat tot agressie leidde. “We hadden uiteindelijk alleen nog functioneel contact met hem. Hij kwam tien minuten per dag buiten, dat was het.” In een poging om het probleemgedrag te begrenzen had het team duizenden afspraken met de cliënt. “En als we ons niet aan een afspraak hielden, werd hij boos, steeds dreigender. Doodsbedreigingen, het was niet meer haalbaar, eigenlijk wilden we liefst van hem af.”

Op dat moment riepen ze de hulp in van het CCE. Anja Janssen en Marca de Bruin van het CCE vertellen. “De focus lag teveel op het probleemgedrag en het beheersen ervan. Daardoor liepen ze continu achter de feiten aan.” Met het observeren van video-opnames werd veel duidelijk. “Hiermee stel je je als team kwetsbaar op, maar het helpt om rustig naar de interactie te kijken en te zien wat wel en niet werkt.” Ook het bekijken van de beelden zonder geluid was erg leerzaam omdat je dan niet let op wat de cliënt zegt, maar wat er gebeurt in de interactie.

Al snel werd duidelijk dat de cliënt niet zelf gaat veranderen. Monique: “Wij, de begeleiders, moesten veranderen. Onze boodschap aan hem moest zijn: ik draag zorg voor jouw veiligheid en vind het leuk om iets met jou te ondernemen. We zijn met alle betrokkenen samen gaan zitten om te overleggen hoe we dit kunnen vormgeven.”

Deze nieuwe aanpak wierp al snel zijn vruchten af. Monique: “Doordat wij veranderden, veranderde hij met ons mee. Beetje bij beetje. Samen kom je tot 100% en zo bouw je samen een relatie op. Het is echt een cultuuromslag geworden voor ons. Niet alleen in hoe we met deze cliënt omgaan, maar ook met andere cliënten.”

Focus niet op negatieve
Na een pauze gaan de zorgprofessionals in drie groepen zelf aan de slag onder leiding van de coördinatoren van het CCE. De deelnemers kunnen een case uit de eigen praktijk inbrengen die samen wordt besproken. Er worden veel waardevolle ervaringen en tips gedeeld. Een veelgehoorde tip was om altijd te proberen aan te sluiten bij het emotionele niveau van de cliënt. Alleen dan kun je echt contact maken en de cliënt centraal stellen. “En oordeel niet teveel vanuit een diagnose, die leiden soms tot een etiket dat teveel leidend wordt in je handelen."

Ieder erkent dat het lastig blijft hoe je de omslag maakt van angst voor je cliënt naar een prettige omgang. “Je hoeft niet alles te kunnen, praat met je team over je twijfels. Zet het thema agressie op de agenda van je teamvergadering en zorg voor veiligheid om erover te praten.”